W Centrum Opieki Leczniczej Atma w Bydgoszczy oferujemy szerokie spektrum terapii i technologii przywracających sprawność pacjentów po udarach, wylewach, urazach mechanicznych, a także w chorobach geriatrycznych. Turnus rehabilitacyjny po okresie hospitalizacji to bardzo ważny czas, w którym pacjent może pracować nad poprawą swojej sprawności ruchowej. W naszym centrum przygotowaliśmy programy fizjoterapeutyczne dostosowane do potrzeb osób z różnymi schorzeniami. Stacjonarna rehabilitacja neurologiczna to najlepsze rozwiązanie dla pacjentów po udarze, wylewie, a także chorujących na Alzherimera, Parkinsona i inne schorzenia wieku geriatrycznego.

Podopieczni Centrum Opieki Leczniczej Atma korzystają z fizjoterapii i fizykoterapii. W ramach kinezyterapii, czyli gimnastyki leczniczej, wykorzystujemy różne techniki, takie jak m.in. PNF, metoda McKenzie, Bobath, metoda Vojty i inne. Wśród pozostałych zabiegów znalazły się również: bioptron, elektrostymulacja, elektroterapia, fonoforeza, galwanizacja, jonoforeza, laseroterapia, magnetoterapia, prądy, światłolecznictwo, stymulacja TENS, ultradźwięki i oczywiście terapia manualna.

Szczegóły na temat metod dostępnych w naszym ośrodku znajdziecie Państwo na naszej stronie. W razie pytań zapraszamy do kontaktu.

Bioptron

Bioptron to system terapii światłem, które emituje światło o widmie podobnym do tej części widma elektromagnetycznego, która jest wytwarzana w naturze przez słońce, ale bez promieniowania UV.

Na czym polega terapia światłem bioptron?
Terapia światłem bioptron może w sposób naturalny wzmacniać regeneracyjne i utrzymujące równowagę zdolności organizmu, przez co pomaga organizmowi wyzwalać jego własny potencjał leczniczy. Po dojściu do tkanek energia światła wspomaga proces biostymulacji (co oznacza, że w pozytywny sposób stymuluje różnorodne procesy biologiczne w organizmie a tym samym wzmaga funkcje organizmu). Jest to terapia pomocna w zachowawczym leczeniu ostrych i chronicznych obrażeń jak również ran pooperacyjnych. Właściwości światła bioptron umożliwiają mu penetrację nie tylko skóry lecz również tkanek pod nią.
Wskazania do terapii światłem bioptron.
Bioptron to doskonała terapia: wspomagająca proces gojenia się ran, oparzeń, odleżyn, żylaków nóg, uśmierzania bólu np.: kręgosłupa, leczenia schorzeń dermatologicznych i problemów skóry, z powodzeniem stosowana jest w pediatrii np. w alergicznych zaburzenich oddychania i infekcjach górnych dróg oddechowych i leczeniu Sezonowych Zaburzeń Afektywnych (SAD). Terapia światłem bioptron może być stosowana jako terapia uzupełniająca w leczeniu rożnych problemów skóry, takich jak: trądzik, atopowe zapalenie skóry (egzema), łuszczyca, opryszczka i półpasiec, infekcje skóry (wirusowe i bakteryjne), choroby ust, zapalenie śluzówki. Stosujemy tą terapię także w urazach tkanek miękkich, mięśni, ścięgien i więzadeł.
Przeciwwskazania.
Terapia z użyciem światła bioptron ma zastosowanie w większości schorzeń, jednak zawsze o doborze leczenia decyzję powinien podjąć lekarz.

Metoda Bobath w leczeniu udaru mózgu

Tytuł pracy: Rehabilitacja pacjentów po udarze mózgu według koncepcji Bobath

Autorzy: Anna Srokowska1, Grzegorz Srokowski2, Justyna Stępowska3, Andrzej Lewandowski1,
Anna Nadolska4

Pełna nazwa zakładu pracy:

1 Katedra i Zakład Podstaw Kultury Fizycznej, UMK w Toruniu CM im. L. Rydygiera w Bydgoszczy, ul. M. Świętojańska 20, 85- 077 Bydgoszcz, g.srokowski@gmail.com
2 Katedra i Zakład Kinezyterapii i Masażu Leczniczego, UMK w Toruniu CM im. L. Rydygiera w Bydgoszczy, ul. M. Skłodowskiej Curie 9, 85- 094 Bydgoszcz
3 Katedra i Klinika Rehabilitacji, UMK w Toruniu CM im. L. Rydygiera w Bydgoszczy, ul. M. Skłodowskiej Curie 9, 85- 094 Bydgoszcz
4. Katedra Kultury Fizycznej Osób Niepełnosprawnych, AWF im. E. Piaseckiego w Poznaniu, ul. Królowej Jadwigi 27/39, 61-871 Poznań

Co to jest udar mózgu?

Udar mózgu to schorzenie, które ze względu na duże rozpowszechnienie i śmiertelność stanowi jeden z głównych problemów zdrowotnych społeczeństwa. Często bezpośrednim skutkiem udaru jest ciężka i przewlekła niepełnosprawność. W związku z tym podejmuje się intensywne działania, aby pacjenci po udarze mózgu objęci byli szczegółową diagnostyką, leczeniem oraz intensywną rehabilitacją dostosowaną do potrzeb i możliwości pacjenta. Pacjenci po udarze mózgu wymagają indywidualnej i kompleksowej rehabilitacji. W tym celu stosuje się wiele różnych metod fizjoterapeutycznych, ale mało jest dowodów naukowych, które by jednoznacznie popierały wyższość jednych metod nad drugimi. Fizjoterapeuci poszukują metod, które będą najlepiej rozwiązywały problemy osób dotkniętych konsekwencjami udaru mózgu. Celem pracy jest przedstawienie koncepcji Bobath jako jednej z metod rehabilitacyjnych mającej zastosowanie u pacjentów po udarze mózgu.

Systematyka udaru mózgu

Choroby układu krążenia, a wśród nich zawały serca i choroby naczyniowe mózgu ze względu na duże rozpowszechnienie i śmiertelność stanowią jeden z głównych problemów zdrowotnych społeczeństwa. Dodatkowo skutkiem udaru często jest ciężka i przewlekła niepełnosprawność, co w znaczny sposób wpływa na zwiększone koszty ponoszone przez społeczeństwo. Wysokie koszty finansowe wynikają z potrzeby hospitalizacji tych pacjentów w celu diagnostyki i leczenia oraz wczesnej rehabilitacji po długoterminową opiekę w zależności od ciężkości udaru mózgu w systemie ambulatoryjnym, albo w oddziałach dla przewlekle chorych. Ostre uszkodzenia neurologiczne często ustępują samoistnie, natomiast trwała niepełnosprawność prowadzi do częściowej lub całkowitej zależności w codziennej aktywności życiowej u 25-50% osób po udarze.

Kliniczne objawy udaru mózgu

O istocie problemu jakim są udary mózgu świadczą niepomyślne statystyki. W Polsce rocznie na udar mózgu zapada 50 000 – 70 000 osób, z których połowa umiera w ciągu roku, a z pozostałych u połowy obserwuje się trwałe objawy uszkodzenia układu nerwowego. Poza tym tak wysoka śmiertelność w Polsce związana jest ze współistnieniem dodatkowych jednostek chorobowych takich jak: nadciśnienie tętnicze i choroby serca oraz choroby płuc. Ponadto istnieje związek wieku chorego z rokowaniem i śmiertelnością. Im późniejszy wiek tym rokowanie jest gorsze.
Kliniczne objawy udaru mózgu dotyczą nagłego ogniskowego uszkodzenia mózgu, któremu często towarzyszą objawy ogólne wynikające z zaburzeń czynności uszkodzonego mózgu, zaburzeń krążenia mózgowego i obrzęku. Objawy te można przedstawić w postaci deficytów neurologicznych w zakresie następujących układów:

  • ruchowo-koordynacyjnych: niedowład, zaburzenia połykania, zaburzenia motoryki gałek ocznych i źrenic; objawy: móżdżkowe, pozapiramidowe, zaburzenia sterowania osią ciała
  • informacyjno-poznawczych: zaburzenia wzroku, słuchu, czucia, smaku; mowy o typie afazji; agnozja, jakościowe zaburzenia świadomości.

Zaburzenia mózgu towarzyszące udarowi

Towarzyszące udarowi mózgu globalne zaburzenia funkcji związane są z upośledzeniem aktywizującego działania wstępującego układu siatkowatego w postaci zaburzeń przytomności i świadomości, zaburzeń psychicznych, oddechowych, krążeniowych, termoregulacyjnych i wegetatywnych, oraz nieprawidłowościach w regulacji napięcia mięśniowego. Do tych zaburzeń dochodzi na skutek rozlanego niedokrwienia i uogólnionej depresji metabolicznej, obejmującej cały mózg, półkule mózgowe lub pień mózgu ( Książkiewicz 1996).
Ogniskowy deficyt neurologiczny dotyczy miejscowego niedokrwienia, a objawy neurologiczne ogniskowe wynikają z zajętych niedokrwieniem struktur mózgu. Wyróżnia się objawy uszkodzenia dróg nerwowych – objawy sznurowe oraz objawy uszkodzenia jąder nerwów czaszkowych - objawy jądrowe, a także mogą występować objawy mieszane – sznurowo – jądrowe, charakterystyczne dla uszkodzeń pnia mózgu. Najczęściej spotykane objawy ogniskowe to: porażenie lub niedowład połowiczy, niedowład twarzowo-językowy, połowicze zaburzenia czucia powierzchownego i głębokiego, niedowidzenie połowicze jednoimienne, przymusowe ustawienie gałek ocznych i głowy, zaburzenia mowy (afazja) i inne zaburzenia wyższych czynności nerwowych .
Obraz kliniczny udaru przy takiej samej lokalizacji ogniska niedokrwiennego może wykazywać osobnicze zróżnicowanie, dlatego odstępuje się od skrajnej lokalizacji. Obecnie najczęściej stosowana klasyfikacja dotyczy objawów niedokrwienia zlokalizowanych w przednim lub tylnym obszarze unaczynienia mózgu, a nie w rejonie określonej tętnicy.

Powikłania związane z niedokrwieniem przedniego i tylnego kręgu unaczynienia

W niedokrwieniu przedniego kręgu unaczynienia (dorzecze tętnic szyjnych) najczęściej dochodzi do:

  • niedowładu połowiczego
  • niedoczulicy połowiczej
  • niedowidzenia połowiczego
  • przy uszkodzeniu półkuli dominującej do afazji
  • w ciężkich postaciach udarów mózgu przedniego unaczynienia obok ogniskowych deficytów neurologicznych występują globalne zaburzenia funkcji mózgu.

Natomiast niedokrwienie tylnego kręgu unaczynienia (dorzecze tętnic kręgowych i podstawnej) powoduje objawy w postaci:

  • zawrotów głowy
  • zaburzeń równowagi
  • szumu w uszach
  • bólów głowy w okolicy potylicy
  • nudności, wymiotów
  • uszkodzenia nerwów czaszkowych
  • ślepoty obuocznej lub ubytków w polu widzenia
  • niedowładów obustronnych lub naprzemiennych z uszkodzeniem nerwów czaszkowych
  • zaburzeń czucia
  • oczopląsu
  • ataksji ( Książkiewicz 1996).

Zróżnicowanie obrazu klinicznego chorych z porażeniem połowiczym jest też powiązane z uszkodzeniem lewej, względnie prawej półkuli mózgu. Związane to jest z asymetrią półkul mózgowych. Asymetria półkul oznacza stopień, w jakim jedna półkula może dominować nad drugą dla określonej czynności, na przykład mowy. Lewa półkula odpowiada za: logikę, mowę, analizę, liczenie i odczucie czasu, chwytność, manipulację, pamięć słowną, a prawa półkula za: holistykę, percepcję kształtu, syntezę, uwagę, ponadczasowość, obraz własnego ciała i orientację przestrzenną. Najczęstsze problemy, z którymi mają do czynienia terapeuci przy uszkodzeniach lewej półkuli to: afazja i apraksja, stany depresyjne, a przy uszkodzeniach prawej półkuli neglect (zjawisko zaniedbania połowiczego możliwe dla wszystkich zmysłów) i agnozja.

Cel pracy

U pacjentów po udarze mózgu wskazana jest kompleksowa, ciągła i międzydyscyplinarna rehabilitacja, dostosowana do indywidualnych możliwości chorego, od okresu ostrego do czasu zdrowienia i powrotu do normalnych warunków życia, czyli rozpoczęta możliwie jak najwcześniej i systematyczna rehabilitacja ukierunkowana na działanie. Rehabilitacja ruchowa jest integralną częścią szerszego procesu (obok rehabilitacji funkcji poznawczych, rehabilitacji zawodowej i in.) i przywraca możliwości samodzielnego ruchowego funkcjonowania pacjentów we własnym środowisku. Według różnych autorów znaczenie rehabilitacji jest tym większe, że dotychczas nie wprowadzono leków, które byłyby w pełni skuteczne w leczeniu udarów i jego następstw. Fizjoterapeuci poszukują metod, które będą najlepiej rozwiązywały problemy osób dotkniętych konsekwencjami udaru mózgu. W Polsce aktualnie stosowane metody usprawniania pacjentów po udarze mózgu można podzielić na:

  • metody tradycyjne
  • specjalistyczne metody kinezyterapeutyczne
  • metody relaksacyjne
  • metody biologicznego sprzężenia zwrotnego i inne metody instrumentalne (z wykorzystaniem przyrządów i aparatury)
  • metody uzupełniające.

Najczęściej stosowane metody kinezyterapeutyczne u pacjentów po udarze mózgu to: metoda Bobath, metoda PNF, metoda Rood, metoda Brunnström i inne metody, które są mniej popularne.
Celem pracy jest przedstawienie koncepcji Bobath jako jednej z metod rehabilitacyjnych mającej zastosowanie u pacjentów po udarze mózgu.
Twórcami metody Bobath byli Berta i Karel Bobath. Koncepcja Bobath to postępowanie, którego celem jest rozwiązywanie problemów badania i leczenia ludzi z zaburzeniami napięcia, ruchu i funkcji z powodu uszkodzenia CUN ((International Bobath Instructors Training Association 1995).
Celem leczenia w koncepcji Bobath jest optymalizacja wszystkich funkcji przez poprawę kontroli postawy i torowanie selektywnego ruchu. Swoje odkrycia w zakresie przebiegu procesów neurofizjologicznych związanych z rozwojem i ruchem B. i K. Bobath zawarli i opisali w zasadach głównych. Opisali normalne mechanizmy kontroli postawy, warunki jakie są niezbędne dla dowolnych i funkcjonalnych aktywności, także dla przebiegu normalnego ruchu. Według twórców tej metody normalne mechanizmy kontroli postawy to: automatyczne dopasowywanie się napięcia mięśniowego przy zmiennej płaszczyźnie podparcia, podejmowanie przez pacjentów aktywności przeciwko i zgodnie z siłą ciążenia, wykonywanie ruchów z jednej pozycji wyjściowej do drugiej i umiejętność odtwarzania równowagi. Jest to możliwe dzięki prawidłowym reakcjom nastawczym, równoważnym i automatycznej adaptacji mięśni przy zmianie postawy i pozycji („placing”). Natomiast warunkiem dowolnych i funkcjonalnych aktywności są: normalne napięcie mięśniowe i normalne unerwienie recyprokalne, które umożliwiają powstanie automatycznych wzorców ruchowych. Za normalny ruch uważa się: ruch, który cechuje się różnorodnością, wykonywany jest bez zbędnego wysiłku, jest precyzyjny i udany oraz rozwija się przez interakcje z otoczeniem. Warunkami normalnego ruchu są: ruchomość, czucie, napięcie, równowaga, siła, percepcja ciała i zrozumienie. Analiza normalnego ruchu jest punktem wyjścia do rozpoznania zaburzeń wynikających z przebytego udaru mózgu.
Ta koncepcja jest otwarta i dalej się rozwija, przez co umożliwia nam dalszą naukę i kontynuację rozwoju badań naukowych (Bobath 1984).
Szczegółowe cele koncepcji Bobath zawierają się w następujących punktach:

  1. Celem nadrzędnym jest torowanie i osiąganie samodzielności pacjentów.
  2. Rozpoznanie problemów pacjentów – na płaszczyźnie aktywności.
  3. Rozpoznanie przyczyn problemów pacjentów poprzez analizę płaszczyzny funkcjonalnej i strukturalnej.
  4. Wpływanie na przyczyny problemów pacjentów i eliminacja ich.
  5. Indywidualne dostosowanie pomocy do problemów pacjenta.
  6. Integrowanie porażonych części ciała.
  7. Unikanie patologicznych wzorców ruchowych.
  8. Torowanie fizjologicznych wzorców ruchowych.
  9. Przywracanie pacjentom radości życia.

W wielu publikacjach znajdują się szczegółowe wskazówki jak pracować z pacjentem po udarze mózgu według koncepcji Bobath, jednak, aby stosować tę metodę należy ukończyć kurs powadzony przez wykwalifikowanych instruktorów zrzeszonych w IBITA lub BBTA. Poniżej przedstawiono przykłady ćwiczeń zgodnie z założeniami koncepcji Bobath. Dla uproszczenia wszystkie ćwiczenia są dostosowane dla pacjenta z prawostronną hemiplegią.

Rycina 1. Ćwiczenie 1. Pacjent leży na plecach z kończynami dolnymi ugiętymi w stawach biodrowych i kolanowych. Terapeuta chwytem za miednicę i kolano po stronie porażenia ułatwia pacjentowi uniesienie miednicy w górę: „mostek”. Celem ćwiczenia jest symetryczna aktywność tułowia w leżeniu na plecach przeciwko sile ciążenia, torowanie czucia i percepcji oraz regulacja napięcia mięśniowego.

Rycina 2. Ćwiczenie 2. Jest utrudnieniem ćwiczenia 1. Pacjent po wykonaniu „mostku” podnosi i opuszcza nogę po stronie pozornie porażonej. Dodatkowym celem tego ćwiczenia jest przygotowanie w niskiej pozycji nogi porażonej do fazy podporowej chodu.

 

Rycina 3. Ćwiczenie 3. Pacjent przed wykonaniem ćwiczenia 2 podnosi lewą kończynę górną do kąta 900. Dodatkowe zadanie (utrzymania kończyny górnej na stałej wysokości) stanowi kolejny stopień utrudnienia.

Rycina 4. Ćwiczenie 4. Pacjent leży na plecach z kończyną dolną po stronie porażenia ugiętą w stawie kolanowym i biodrowym. Noga pozornie porażona założona jest na chorej. Terapeuta chwytem za miednicę i kolano po stronie porażenia ułatwia pacjentowi naprzemienne ruchy rotacyjne miednicy ze stabilnym odcinkiem piersiowym kręgosłupa. Celem tego ćwiczenia jest aktywność tułowia w leżeniu na plecach, przygotowanie w niskiej pozycji nogi porażonej do fazy podporowej chodu, torowanie czucia i percepcji, torowanie ruchów selektywnych tułowia i regulacja napięcia mięśniowego.

Rycina 5. Ćwiczenie 5. Jest to utrudnienie ćwiczenia 4. Pacjent przed wykonaniem ćwiczenia 4 podnosi lewą kończynę górną do kąta 900. To dodatkowe zadanie (utrzymania kończyny górnej na stałej wysokości) i jednoczesna praca miednicą stanowi kolejny stopień utrudnienia.

Rycina 6. Ćwiczenie 6. Pacjent leży na boku pozornie porażonym i trzyma pionowo w chorej ręce laskę ustawioną między dwoma krzesłami. Jego zadaniem jest zaplanowanie i wykonanie ruchu górnym końcem laski od jednego do drugiego oparcia krzesła (rotacja wewnętrzna i zewnętrzna). Celem tego ćwiczenia jest selektywna praca ekscentryczna i koncentryczna przeciwnych grup mięśniowych kończyny górnej, regulacja napięcia mięśniowego, utrzymanie łopatki w protrakcji.

Rycina 7. Ćwiczenie 7. Pacjent leży na boku pozornie porażonym i trzyma pionowo w chorej ręce laskę. Ćwiczenie to polega na zaplanowaniu i wykonaniu następujących zadań: stukania laską w podłogę (mocno lub delikatnie) umieszczaniu laski w ograniczonej przez obręcz powierzchni podłogi lub poza nią. Celem tego ćwiczenia jest torowanie czucia i percepcji, selektywne ruchy kończyny górnej w wolnej przestrzeni, utrzymanie łopatki w protrakcji.

Rycina 8. Ćwiczenie 8. Pacjent siedzi na kozetce, kończyny górne ma wyprostowane i oparte na barkach terapeuty ustawionego przodem do niego. Terapeuta zabezpiecza ramię chorej ręki w rotacji zewnętrznej, a drugą ręką facilituje uniesienie miednicy po stronie pozornie porażonej i spycha ją w kierunku strony porażonej, jednocześnie chory podnosi zdrową kończynę dolną (ugiętą w kolanie) do góry i stara się utrzymać tą pozycję. Celem tego ćwiczenia jest ekscentryczna i koncentryczna praca tułowia i ćwiczenie równowagi w płaszczyźnie czołowej w pozycji siedzącej, torowanie czucia i percepcji.

Rycina 9. Ćwiczenie 9. Pacjent siedzi na kozetce, kończyny górne są wyprostowane i oparte na kozetce po stronie pozornie porażonej. Terapeuta zabezpiecza podpór chorej kończyny górnej. Pacjent wykonuje ruch przekładania porażonej kończyny dolnej nad pozornie porażoną. Celem tego ćwiczenia jest regulacja napięcia mięśniowego i torowanie czucia w porażonej kończynie górnej, selektywna praca porażonej kończyny dolnej, praca koncentryczna i ekscentryczna tułowia, ćwiczenie równowagi.

Rycina 10. Ćwiczenie 10. Pacjent siedzi na kozetce, chora kończyna górna jest wyprostowana i w podporze po przeciwnej stronie tułowia, chora noga jest założona nad zdrową. Zadaniem chorego jest przesuwanie laską (trzymaną w zdrowej ręce) piłeczki umieszczonej na drabince. Celem tego ćwiczenia jest ekscentryczna i koncentryczna praca tułowia, torowanie czucia i regulacja napięcia mięśniowego w porażonej kończynie górnej, ćwiczenie równowagi w pozycji siedzącej przy jednoczesnym realizowaniu zadania przez kończynę górną.

Rycina 11. i 12. Ćwiczenie 11. Pacjent siedzi swobodnie na krześle. Terapeuta koryguje prawidłowe ustawienie tułowia w pozycji siedzącej poprzez facilitację symetrycznego ustawienia miednicy. Poza tym zwraca uwagę na symetrię ustawienia klatki piersiowej, głowy i łopatek. Pacjent rozluźnia się i ponownie próbuje przyjąć prawidłową postawę tułowia w pozycji siedzącej. Celem tego ćwiczenia jest nauka odtwarzania prawidłowej postawy w pozycji siedzącej.

Rycina 13. i 14. Ćwiczenie 12. Pacjent siedzi wysunięty na krześle, kończyny górne ma wyprostowane i oparte na drugim krześle ustawionym przed sobą. Terapeuta zabezpiecza kolano nogi porażonej, a drugą rękę trzyma na miednicy po stronie pozornie porażonej. Pacjent unosi miednicę do góry symetrycznie obciążając kończyny górne i kończyny dolne, a terapeuta pomaga w prawidłowym wykonaniu tego ćwiczenia. Celem tego ćwiczenia jest aktywność zgodnie i przeciwko sile ciążenia, torowanie czucia, nauka przechodzenia z jednej pozycji wyjściowej do drugiej, regulacja napięcia mięśniowego.

Rycina 15. Ćwiczenie 13. Pacjent stoi bokiem do kozetki. Terapeuta zabezpiecza podpór na nodze porażonej (poprzez odpowiedni chwyt nogi porażonej i miednicy po przeciwnej stronie ciała). Pacjent podnosi do góry piętę nogi pozornie porażonej i porusza nią w prawą i lewą stronę tak jakby gasił papierosa (stopa znajduje się na ręczniku) jednocześnie przenosząc ciężar ciała na nogę porażoną i utrzymując prawidłową postawę ciała w staniu. Celem tego ćwiczenia jest wykonywanie pośrednich aktywności nogą pozornie porażoną, aby facilitować fazę podporową po stronie porażonej (głównie środkową fazę podparcia). Poza tym torowanie czucia i regulacja napięcia mięśniowego w kończynie porażonej oraz nauka przenoszenia ciężaru ciała na nogę porażoną.

Rycina 16. Ćwiczenie 14. Pacjent stoi bokiem do kozetki. Terapeuta zabezpiecza podpór na nodze porażonej (poprzez odpowiedni chwyt nogi porażonej i miednicy po przeciwnej stronie ciała). Pacjent przesuwa nogę pozornie porażoną (umieszczoną na ręczniku) do przodu i do tyłu jednocześnie starając się przenieść ciężar ciała na nogę porażoną i utrzymując prawidłową postawę ciała. Celem tego ćwiczenia jest wykonywanie pośrednich aktywności nogą pozornie porażoną, aby facilitować fazę podporową po stronie porażonej (głównie środkową fazę podparcia). Poza tym torowanie czucia i regulacja napięcia mięśniowego w kończynie porażonej oraz nauka przenoszenia ciężaru ciała na nogę porażoną.

Rycina 17. Ćwiczenie 15. Jest to modyfikacja ćwiczenia 14. Pacjent umieszcza nogę pozornie porażoną na stopniu przy jednoczesnym przeniesieniu ciężaru ciała na nogę porażoną i utrzymaniu prawidłowej postawy w pozycji stojącej. Celem tego ćwiczenia jest facilitacja fazy podporowej, jako przygotowanie do chodzenia i aktywności na schodach. Poza tym torowanie czucia i regulacja napięcia mięśniowego w kończynie porażonej oraz nauka przenoszenia ciężaru ciała na nogę porażoną.

Rycina 18. Ćwiczenie 16. Pacjent stoi bokiem do kozetki i opiera się o nią ręką, ciężar ciała jest na nodze pozornie porażonej. Terapeuta jedną ręką zabezpiecza miednicę po stronie porażenia, a drugą trzyma stopę prowadząc nogę do przodu. Celem tego ćwiczenia jest facilitacja fazy przenoszenia.

Rycina 19. Ćwiczenie 17. Pacjent wykonuje trening chodu używając kija pasterskiego. Terapeuta chwytem za biodro po stronie porażenia i za tułów po stronie pozornie porażonej facilitucje chód pacjenta.

Rycina 20. Ćwiczenie 18. Pacjent wykonuje trening chodu. Terapeuta chwytem za biodro po stronie porażenia i bark po przeciwnej stronie ciała facilitucje prawidłowy chód pacjenta. Chwyt ten jest wykorzystywany najczęściej do nauki szybkiego chodzenia. Inne punkty kluczowe (miejsca chwytu), które używa terapeuta do facilitacji chodu to: klatka piersiowa, miednica, biodro, kolano, bark, i ich kombinacje.
Trening na schodach jest istotny w terapii pacjentów po udarze mózgu ze względu na to, że odwołuje się do znanej czynności z życia codziennego, toruje wyraźne, zmienne przenoszenie ciężaru ciała i czucie, facilituje pracę ekscentryczną i koncentryczną oraz selektywne ruchy nogą podporową i przenoszoną (Rycina 21 i 22).

Rycina 21. Ćwiczenie 19. Pacjent stoi przodem do schodów do góry. Strona pozornie porażona znajduje się przy poręczy schodów, pacjent trzyma się poręczy. Terapeuta chwyta za udo nogę porażoną i biodro po przeciwnej stronie ciała zabezpieczając prawidłowe przeniesienie ciężaru ciała na nogę podporową i wykonanie kroku do góry nogą pozornie porażoną.

Rycina 22. Ćwiczenie 20. Pacjent stoi przodem do schodów na dół. Strona pozornie porażona znajduje się przy poręczy schodów, pacjent trzyma się poręczy. Terapeuta chwyta za udo nogę porażoną i biodro po przeciwnej stronie ciała zabezpieczając prawidłowe przeniesienie ciężaru ciała na nogę podporową, a następnie toruje zgięcie kolana w nodze porażonej. Noga pozornie porażona jest przenoszona stopień niżej.

Podsumowanie

Większość pacjentów bezpośrednio po udarze mózgu trafia na oddziały intensywnej opieki neurologicznej lub specjalnie przeznaczone dla tej grupy chorych oddziały udarowe. Interdyscyplinarny zespół w skład, którego wchodzą: lekarz specjalista neurolog, lekarz specjalista rehabilitacji medycznej, zespół lekarzy specjalistów (internista, kardiolog, psychiatra, radiolog, chirurg naczyniowy, neurochirurg, urolog), zespół pielęgniarski, fizjoterapeuta, psycholog (neuropsycholog), logopeda i terapeuta zajęciowy ma za zadanie przeprowadzenie prawidłowej diagnostyki, leczenia i rehabilitacji w ostrym okresie udaru mózgu. Również w koncepcji Bobath zwraca się uwagę na współpracę interdyscyplinarnego zespołu, który zajmuje się wspólnie rozwiązywaniem rozpoznanych u pacjenta problemów, tak aby stworzyć optymalne warunki dla osiągnięcia sukcesu terapeutycznego. W tym okresie głównym celem rehabilitacji jest uniknięcie powikłań po udarze mózgu oraz mobilizacja i przywrócenie samodzielności pacjenta w wykonywaniu podstawowych czynności (Kwolek 2003).
Cele wczesnej rehabilitacji (przyłóżkowej) w oddziałach to:

  • zapobieganie następstwom długiego unieruchomienia, groźnym dla życia i wpływającym na jakość życia
  • zapobieganie wytworzeniu się tzw. zespołu nieużywania
  • pobudzenie mechanizmów plastyczności w ośrodkowym układzie nerwowym
  • zmniejszenie ryzyka występowania patologicznych wzorców ruchowych, przedłużającej się wiotkości lub nadmiernej spastyczności
  • zapobieganie zaburzeniom ortostatycznym
  • osiągnięcie jak najlepszej sprawności ruchowej, psychicznej i samodzielności w czynnościach samoobsługi
  • zaopatrzenie w niezbędny sprzęt rehabilitacyjny i ortezy oraz przyuczenie chorego do posługiwania się nimi
  • diagnostyka i wczesna rehabilitacja zaburzeń mowy
  • poprawa nastroju i samopoczucia pacjenta oraz adaptacja do nowej, zupełnie zmienionej sytuacji życiowej (Kwolek 2002).

Realizacja tych celów jest możliwa dzięki wczesnemu rozpoczęciu uruchamiania pacjentów. Również terapeuci metody Bobath uważają, że ważnym elementem terapii jest jak najwcześniejsze rozpoczęcie jej i stosowanie wielokanałowej stymulacji zmysłów poprzez kontakt wzrokowy, słowny i czuciowo-ruchowy. Zadania jakie stawia koncepcja Bobath przed terapeutami opiekującymi się pacjentami w fazie ostrej są zgodne z omówionymi powyżej celami wczesnej rehabilitacji Początkowo działanie fizjoterapeutyczne jest związane z prawidłową pielęgnacją chorego w łóżku. W tym okresie poprzez prawidłowe układanie pacjentów wpływamy na: torowanie percepcji, regulację napięcia mięśniowego, aktywizację pacjenta (poprzez przechodzenie z jednej pozycji do drugiej), podpieramy aspekty normalnego ruchu i działamy profilaktycznie przeciwko zapaleniu płuc, powstawaniu odleżyn i przykurczów oraz zakrzepicy żył głębokich. Zmieniając pozycję co 2 godziny w dzień i co 4 godziny w nocy musimy zapewnić pacjentowi bezpieczeństwo prawidłowo go obkładając. Preferuje się układanie pacjentów na stronie porażonej i pozornie porażonej oraz na plecach i przyjmowanie prawidłowej pozycji siedzącej (szczególnie do spożywania posiłków). Istotna jest również prawidłowa organizacja pokoju chorego tak, aby wszystkie informacje docierały do chorego poprzez zajętą porażeniem lub niedowładem stronę. Współpraca pielęgniarek i rehabilitantów pozwala na wydłużenie czasu rehabilitacji i wprowadzenie elementów ćwiczeń, które są wykonywane na przykład w czasie mycia. Taka interdyscyplinarna praca całego zespołu w tej fazie jest decydująca dla całego procesu rehabilitacji.
Celem działania terapeutycznego jest stosowanie ćwiczeń uwzględniających zaburzenia percepcji ciała, które umożliwiają nawiązanie kontaktu z własnym ciałem i otoczeniem, zabezpieczają przed przykurczami, torują czucie i percepcję oraz regulują napięcie mięśniowe. Chorzy w dobrym stanie ogólnym, po wykonaniu niezbędnych badań diagnostycznych powinni być uruchamiani, łącznie ze wstawaniem z łóżka już od drugiej, a nawet pierwszej doby. Najczęściej stosuje się stymulację proprioceptywną i eksteroceptywną poprzez częste, nie męczące pacjenta ćwiczenia fizyczne. W tym okresie stosuje się również kinezyterapię oddechową. Czas trwania wczesnej rehabilitacji zależy od stanu chorego i powinien być zakończony z chwilą jego uruchomienia, czyli przystosowania do korzystania z wózka inwalidzkiego lub rozpoczęcia chodzenia.
Ważną rolę w procesie usprawniania pacjentów po udarze mózgu w fazie ostrej i następnych etapach rehabilitacji spełnia najbliższa rodzina lub opiekunowie, którzy powinni być przeszkoleni do prawidłowego postępowania z chorym przez całą dobę. Podobnie realizacja koncepcji Bobath jest możliwa poprzez 24 godzinną opiekę interdyscyplinarnego zespołu i najbliższej rodziny, która uwzględnia najbliższe otoczenie pacjenta i pracuje razem nad tym samym problemem.
Dalszy program rehabilitacji zależy od stanu zdrowia pacjenta. Ocenę potrzeb i kwalifikację do dalszej rehabilitacji przeprowadza się, gdy stan pacjenta stabilizuje się.
Część pacjentów pozostaje w specjalistycznych oddziałach udarowych lub neurologicznych, albo jest przeniesiona na oddziały rehabilitacyjne. W miarę procesu zdrowienia i wycofywania się deficytów neurologicznych pacjenci w późniejszym okresie korzystają z rehabilitacji domowej lub ambulatoryjnej. Natomiast pacjenci z niewielkimi deficytami neurologicznymi bezpośrednio po osiągnięciu stabilizacji stanu zdrowia korzystają z rehabilitacji domowej lub ambulatoryjnej z pominięciem usprawniania w specjalistycznych oddziałach rehabilitacji neurologicznej. Część pacjentów ulega procesowi całkowitego zdrowienia i nie wymaga żadnej rehabilitacji. Pozostali chorzy z dużymi deficytami neurologicznymi i w złym stanie ogólnym zdrowia jest leczona w domu, ośrodku opieki społecznej lub na oddziale szpitalnym dla przewlekle chorych. Pacjenci ci wymagają specyficznych działań rehabilitacyjnych. Decyzja o tym z jakiego rodzaju rehabilitacji ma korzystać pacjent powinna być podjęta w czasie hospitalizacji w fazie ostrej po uwzględnieniu następujących czynników: stabilizacji stanu klinicznego, natury i zakresu funkcjonalnej niesprawności, zdolności do uczenia się i wytrzymałości w aktywnościach fizycznych.
Pacjenci zakwalifikowani do programu rehabilitacji w oddziale (ośrodku) rehabilitacji lub oddziale neurorehabilitacji są nadal objęci opieką interdyscyplinarnego zespołu Program rehabilitacji jest ustalany przez zespół ekspertów w pierwszych dniach pobytu pacjenta na oddziale wspólnie z chorym i jego rodziną.
Natomiast programy ambulatoryjne mogą realizować zarówno całościowe programy rehabilitacyjne, jak i indywidualne usługi fizjoterapeutyczne. Pacjenci są kierowani do poradni rehabilitacyjnych, gdzie lekarz rehabilitacji medycznej przeprowadza diagnozę i ustala program kompleksowej rehabilitacji. Pacjenci przebywają w domu, a jednocześnie w pełni wykorzystują sprzęt rehabilitacyjny w ramach kompleksowej rehabilitacji. Jednak warunkiem uczestnictwa w takim programie jest dostępność transportu i umiarkowana niezależność od innych osób. Z domowych programów rehabilitacyjnych najczęściej korzystają osoby, które nie mają możliwości transportu i uczestnictwa w ambulatoryjnych programach rehabilitacyjnych. Oferowane usługi w ramach tych programów dotyczą przede wszystkim opieki pielęgniarskiej i fizjoterapeutycznej.
Badanie wstępne przy przyjmowaniu pacjenta do dalszej rehabilitacji powinno zawierać:

  • dotychczas zebrane informacje (informacje wypisowe po zakończeniu hospitalizacji w ostrym okresie udaru oraz ocenę dokonaną przy kwalifikacji do rehabilitacji)
  • ogólną ocenę kliniczną: badanie neurologiczne i wybrane testy laboratoryjne, które oceniają: typ i nasilenie zaburzeń neurologicznych, typ i nasilenie chorób współistniejących, powikłania udaru, stan zdrowia (w zakresie odżywienia i nawodnienia, sprawności połykania, trzymania moczu i stolca, ciągłości skóry, tolerancji aktywności, jakości snu) i ocenę stanu zdrowia przed udarem mózgu
  • ocenę czynników społecznych i środowiskowych (tj.: obecność współmałżonka lub innej znaczącej dla chorego osoby, wcześniejszą sytuację życiową, dostosowanie się pacjenta i jego rodziny po udarze, preferencje pacjenta i jego rodziny oraz ich oczekiwania, zakres wsparcia ze strony rodziny i innych osób)
  • standaryzowane metody oceny: skalę deficytów poudarowych i ocenę stanu psychicznego, pomiar stopnia uszkodzenia (funkcje motoryczne, poruszanie się, równowagę, mówienie), pomiar niesprawności (aktywności życia codziennego), ocenę rodziny.

Metody oceny wykorzystywane najczęściej w pracy fizjoterapeuty są związane z analizowaniem dysfunkcji ruchowej, a skuteczna terapia zależy od umiejętności oceniania i analizowania tych czynników, które powodują, że pacjent nie może się poruszać (przy uwzględnieniu poziomu funkcjonalnego w okresie sprzed udaru), od wieku, jak również motywacji i wsparcia społecznego. Interdyscyplinarny charakter zespołu terapeutycznego zapewnia dostępność tych informacji dla wszystkich terapeutów. Podział ról i zadań w oparciu o wiedzę i praktykę członków zespołu oraz wzajemna pomoc – to konieczny wymóg dla skutecznej pracy zespołowej. Podobnie w koncepcji Bobath bardzo dużo miejsca poświęcono badaniu pacjentów z użyciem standaryzowanych metod oceny pacjenta na wszystkich etapach rehabilitacji. Specjalnie przygotowana karta badania pacjenta jest uniwersalna i można się nią posługiwać do badania pacjentów ze wszystkimi rodzajami udarów mózgu i na każdym etapie usprawniania. Badanie problemów pacjenta na płaszczyźnie aktywności, funkcji i struktury jest tak ważne dla terapeutów metody Bobath, że zostało zawarte w głównych celach koncepcji.

Twórcy koncepcji uważają, że w terapii należy uwzględniać porażoną stronę ciała poprzez odpowiednie układanie pacjenta, pracę obustronną (dwie ręce mają to samo zadanie do wykonania), pracę oburęczną (każda ręka ma do wykonania inne zadanie) i w uzasadnionych przypadkach i w odpowiednio stworzonych warunkach pracę przez „wymuszoną konieczność” (kończyny górna po stronie porażenia wykonuje zadanie, a druga kończyna górna jest zabandażowana w taki sposób, że nie może pomagać).
Terapeuci metody Bobath starają się na wszystkich etapach usprawniania stymulować zmysł równowagi. Po uwzględnieniu umiejętności motorycznych (siła, ruchomość i in.) oraz czuciowych (czucie powierzchowne i głębokie, wzrok, przedsionek i in.) przywołuje się równowagę w sytuacjach z życia codziennego.

Celem terapii w koncepcji Bobath jest normalny ruch, dlatego dajemy pacjentom zadania z życia codziennego, które muszą aktywnie rozwiązywać, przy czym obserwujemy pacjenta i analizujemy jego działania pod kątem tego co brakuje, aby zrealizować cel i wpływamy na to. Życie składa się z rozwiązywania problemów i taka ma być również terapia. Sytuacje znane pacjentowi z życia codziennego są łatwiejsze do wykonania i szybciej rozpoznawane niż ćwiczenia, z którymi chory nigdy wcześniej się nie spotkał. Terapeuci dostosowują swoje wsparcie do możliwości pacjenta tak, aby nie dawać go zbyt dużo lub zbyt mało.

W terapii wpływamy na napięcie mięśniowe w taki sposób, aby pacjentów z obniżonym napięciem mięśniowym aktywować w kierunku podwyższenia napięcia mięśniowego, a u pacjentów z podwyższonym napięciem dążymy do obniżenia go. Jest to możliwe między innymi poprzez: pracę w odpowiednich pozycjach wyjściowych, na różnych płaszczyznach podparcia, w łańcuchach otwartych bądź zamkniętych, odtwarzanie w ćwiczeniach czynności z dnia codziennego.
Osobny rozdział dotyczy pracy z tułowiem, który spełnia następujące funkcje: stanowi przeciwwagę dla ruchu kończyn, od jego prawidłowej pracy zależy selektywność ruchów na obwodzie ciała, pozwala na kontynuację ruchów kończyn, musi być w tym samym czasie mobilny i stabilny, bo tylko wtedy jest możliwy selektywny ruch oraz jest najważniejszym elementem mechanizmu kontroli postawy.

Jednym z głównych problemów pacjentów po udarze mózgu wynikających z połowiczego niedowładu lub porażenia mięśni tułowia i kończyny dolnej są zaburzenia funkcji lokomocyjnych. Również w koncepcji Bobath dużo miejsca poświęcono analizie chodu. Jako nadrzędny cel terapii uznano ekonomiczny, automatyczny i pewny chód w życiu codziennym. Jest to możliwe poprzez realizację następujących celów: pracę nad dynamiczną stabilizacją tułowia w wyproście, pracę na liniowością poszczególnych części kończyny dolnej w obciążeniu, pracę nad mobilnością stawów, która jest konieczna do chodzenia oraz pracę nad: torowaniem selektywnej aktywności grup mięśniowych, które są konieczne w czasie chodu, torowaniem czucia i percepcji, torowaniem fazy podporowej i fazy przenoszenia. Wśród typowych problemów pacjentów po udarze mózgu wskazuje się na: zmniejszoną kontrolę tułowia, zaburzenia napięcia mięśniowego i występowanie reakcji stowarzyszonych, problemy z równowagą, brak ruchów selektywnych, zaburzenia percepcji ciało-ciało, ciało-otoczenie. W oparciu o analizę normalnego chodu, w koncepcji Bobath, uszczegółowiono główne problemy pacjentów z hemiplegią w poszczególnych fazach chodu, które są rozwiązywane w czasie terapii. Kolejnym etapem usprawniania jest utrudnianie treningu chodzenia poprzez: trening chodu po schodach, chodzenie po nierównym terenie, bieganie i inne formy ruchu np. gra w kometkę.

Szczególną uwagę zwracają Bobaci na rehabilitację kończyn górnych z analizą patologicznych zjawisk takich jak: podwichnięty bark, bolesny bark, zespół bark-ręka-palce, które są częstym powikłaniem po udarze mózgu. O tym jak ważne są to problemy świadczy niepokojąco duża liczba pacjentów, u których występuje podwichnięcie w stawie ramiennym już w fazie ostrej. Bezwzględnie nie wolno wywoływać bólu u pacjentów, a należy go analizować w aspekcie różnicowania jego przyczyn i podejmowania odpowiednich środków zaradczych.
W koncepcji Bobath możemy również znaleźć informacje o stosowaniu samopomocy, której celem jest samodzielność i niezależność, higiena, stosowanie sensomotoryki i poprawa planowania kompleksowego przebiegu usprawniania.
Terapeuci metody Bobath proponują wykonywać z pacjentem część ćwiczeń w niskich pozycjach wyjściowych tj. na materacu. Z terapeutycznego punktu widzenia jest to korzystne, bo na przykład możemy torować mobilność struktur aktywnych i pasywnych, nauczać różnych rodzajów skurczu mięśniowego, torować przejścia pomiędzy poszczególnymi pozycjami wyjściowymi, a w odniesieniu do funkcji pacjent ma pewność, że jest w stanie samodzielnie coś podnieść z podłogi i może być pewny, że samodzielnie usiądzie na podłodze i z niej wstanie.
W metodzie Bobath dopuszczalne jest stosowanie środków pomocniczych, ale ich dobór powinien być dostosowany indywidualnie do potrzeb pacjenta tak, aby umożliwiać funkcję lub ją ułatwiać oraz odtwarzać prawidłową liniowość ustawienia poszczególnych odcinków ciała, bo wtedy stwarzamy szansę na odbudowę normalnego napięcia mięśniowego.

Uszkodzeniami traktu oro-facjalnego zajmuje się zespół terapeutów: pielęgniarka, neurologopeda i fizjoterapeuta. Terapeuci pracują nad poprawą komunikacji, zabezpieczeniem przyjmowania pokarmów oraz prawidłowym oddychaniem.

Wnioski

Rehabilitacja pacjentów po udarze mózgu według koncepcji Bobath jest zgodna z zasadniczymi składowymi programu kompleksowej rehabilitacji. Prawidłowa opieka medyczna, badanie chorego z użyciem standaryzowanych metod oceny, skierowanie do rehabilitacji, zgodnie z jego potrzebami i możliwościami programu, zapewnienie rehabilitacji zgodnej z jasno określonym planem działania, z wyszczególnionymi celami, ocena postępu i możliwości dostosowania planu i celów do określonych potrzeb, pomoc w reintegracji pacjenta ze społeczeństwem to główne zadania, które są realizowane z pacjentami po udarze mózgu w tej metodzie.

Piśmiennictwo

Aktualne zalecenia European Stroke Initiative (2002). Postępowanie w udarze mózgu. Medycyna Praktyczna, 7-8, s.125-155.
Bobath B.(1990). Adult Hemiplegia: Evaluation and Treatment, Heinemann Medical Books, London, s.1-31.
Bömer B.(2004). Materiały z kursu podstawowego badania i leczenia pacjentów z hemiplegią. Koncepcja Bobath, Kraków.
Buck U., Wenk W. (2001). Neurologia. [w:] Poradnik fizjoterapeuty: badanie, techniki, leczenie, rehabilitacja [red. Kolster B., Ebelt-Paprotny G.]. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, s.483-487.
Członkowska A., Ryglewicz D. (1999). Epidemiologia udarów mózgu w Polsce. Neurol. Neurochir. Pol.,t.32, supl. 6, s.99-103.
Davies P. (2000). Steps to follow. The Comprehensive Treatment of Patients with Hemiplegia, Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg, New York, s.1-32, s.61-64.
Duncan P. (1997). Synthesis of intervention trials to improve motor recovery following stroke. Top Stroke Rehabilitation, 3, s.1-20.
Franek A., Gieremek K., Polak A. (1996). Niektóre kinezyterapeutyczne aspekty postępowania z chorymi ze spastycznością. Post. Rehab., t.10, z.2, s.5-12.
Gazurek D.(2001). Usprawnianie ruchowe według koncepcji NDT-Bobath. Magazyn Medyczny, nr 13, s.32-37.
Gresham G. , Duncan P., Stason W. i wsp. (1997). Rehabilitacja po udarze mózgu: ocena stanu pacjenta, wskazania do rehabilitacji i sposób postępowania. Rehab. Med., t.1, nr 2, s.13-25.
Hill K. i wsp..(1997). Balance and mobility outcomes for stroke patients: a comprehensive audit. Australian Journal of Physiotherapy, 43, 3, s.173-180.
Hummmelsheim H., Mauritz K. (1993). The neurophysiological basis of exercise physical therapy in patients with central hemiparesis. Fortschritte der Neurologie-Psychiatrie,v.61, nr 6, s.208-216.
Karwat I.(2002). Niepełnosprawność i rehabilitacja osób dorosłych jako problem medyczny i społeczny w Polsce, t.I, Liber, Lublin, s.445-448.
Kiesewetter C., Eifel S. (2001). Metoda Bobathów. [w:] Poradnik fizjoterapeuty: badanie, techniki, leczenie, rehabilitacja. [red. Kolster B., Ebelt-Paprotny G.]. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, s.84-96.
Kokosz M. (2003). Metody kinezyterapeutyczne. [w:] Ćwiczenia kinezyterapii i metody kinezyterapeutyczne [red. Zembaty A.]. Kinezyterapia. t.2, Wyd. „Kasper” Sp.z o.o., Kraków, s. 343-346, s.369-387.
Książkiewicz B.(1996). Kliniczna metoda motoryki ogólnej ciała w ocenie udaru niedokrwiennego mózgu. Praca habilitacyjna, Wyd. Uczel. A.M., Bydgoszcz, s.7 i 13.
Kwolek A.(1994). Badania nad usprawnianiem chodu u chorych z niedowładem połowiczym po udarze mózgu. Praca habilitacyjna. AM, Warszawa, s.5, 11-13.
Kwolek A.(2002). Postępy w leczeniu i rehabilitacji osób po udarze niedokrwiennym mózgu. Rehab. Med., t.6, nr1, s.9-22, 49.
Kwolek A.(2003). Schorzenia i urazy mózgowia. [w:] Rehabilitacja medyczna [red. Kwolek A.] t. II, Urban&Partner, Wrocław, s.10-48.
Kwolek A.(2002). Rehabilitacja w leczeniu i wtórnej profilaktyce udaru mózgu. Post. Rehab., t.16, z.1, s.15-23.
Laidler P. (2000). Rehabilitacja po udarze mózgu. Wyd.Lek. PZWL, s.44-49.
Lennon S., Hastings M. (1996). Key physioterapy indicators for quality of stroke care. Physioterapy,82, s.655-664.
Matyja M., Domagalska M. (1998). Podstawy usprawniania neurorozwojowego według Berty Karela Bobathów. Śląska AM, Katowice, s.17-22, s.46-54, s.63-78, s.135-140.
Mazur R., Kozubski W., Prusiński A. (red.) (1998). Podstawy kliniczne neurologii dla studentów medycyny. Wyd. Lek. PZWL, W-wa, s.126-127.
Mierzejewski I.(1998). Efekty usprawniania leczniczego chorych po świeżo przebytym udarze mózgowym z uwzględnieniem strony objętej porażeniem lub niedowładem. Fizjoterapia, t.6, nr 3, s.12-16.
Orzech J. (2001). Rozwój koncepcji, technik i metod fizjoterapii. Wyd. Sport i Rehabilitacja, Tarnów, s.253, s.300,s.349-354, s.376-378, s.504-505.
Prusiński A., Domżał T.M., Kozubski W., Szczudlik A.(1999). Niedokrienne udary mózgu, ά-medica press, Bielsko-Biała, s.9-10, s.14-15, s.18-19, s.27, s.31-44.
Stępniak U. i wsp. (1996). Rehabilitacja chorych z niedowładami połowiczymi pochodzenia naczyniowego. Balneologia Polska, t.38, v.1-2, s.53-56.
Wang R., Chen H., Chen C.,Yang Y.(2005). Efficacy of Bobath versus orthopedic approach on impairment and function at diffrent motor recovery stages after stroke: randomized controlled study. Clinical rehabilitation,nr19, s.155-164.

Elektrostymulacja

Elektrostymulacja jest jednym z zabiegów działu elektroterapii. Zadaniem zabiegu jest utrzymanie zdolności odnerwionego mięśnia do skurczu, zapobieganie zanikom mięśniowym a także przywracanie siły i rozbudowa masy mięśnia. Aby mięsień funkcjonował prawidłowo, był silny i sprężysty musi pracować. Niekiedy jednak ten proces jest utrudniony z powodu unieruchomienia pacjenta, czy uszkodzenia nerwów odpowiedzialnych za przewodzenie impulsów aktywujących dany mięsień.
Na czym polega zabieg elektrostymulacji?
W technice tej wyróżniamy kilka sposobów wykonywania zabiegów. Elektrostymulacja pośrednia, w której pobudzany jest nerw zaopatrujący dany mięsień. Elektrostymulacja bezpośrednia, tutaj działa się na odpowiednim mięśniu. Zabieg może być wykonywany metodą jedno lub dwubiegunową. Elektrostymulacja jednobiegunowa polega na użyciu elektrod o różnej wielkości. Większa z nich to elektroda bierna (katoda), umieszcza się ją w pewnym oddaleniu od chorego mięśnia. Czynna elektroda (anoda) jest mniejszej wielkości, układa się ją w punkcie motorycznym mięśnia lub nerwu. Punk motoryczny mięśnia to miejsce w którym nerw wnika do mięśnia, punkt motoryczny nerwu to z kolei miejsce, gdzie nerw znajduje się najbliżej powierzchni skóry. Do zabiegu wykonywanego metodą dwubiegunową wykorzystuje się elektrody o tej samej wielkości, umieszcza się je przy przyczepach danego mięśnia, w miejscu, gdzie ścięgno przechodzi w brzusiec. Wykonując zabieg elektrostymulacji należy indywidualnie podejść do każdego pacjenta i jego schorzenia, ponieważ jest wiele rodzajów impulsów elektrycznych, których można użyć do pobudzenia mięśnia.
Podczas zabiegu powinno dojść do widocznego skurczu stymulowanych mięśni, może to powodować także ruch kończyn, trzeba zwrócić uwagę, by był on jak najbardziej zbliżony do fizjologicznego. Aby uzyskać skurcz metodą elektrostymulacji potrzeba przekroczyć próg bólu u pacjenta, trzeba jednak nieprzyjemne odczucia zmniejszyć na ile tylko jest to możliwe. Ważne by prąd działał na konkretne mięśnie czy grupy mięśni, ale tylko te, które chcemy pobudzać, nie powinien oddziaływać na antagonistów, czyli mięśnie o działaniu przeciwnym do pobudzanych. Dodatkowo dobierając parametry zabiegu należy wziąć pod uwagę stan stymulowanego mięśnia, wtedy stosuje się odpowiednie parametry i kształt impulsów. Kiedy mięsień jest tylko osłabiony, czyli nie są uszkodzone nerwy, celem terapii jest jedynie wzmocnienie mięśnia i zwiększenie jego masy. Zapobiega się tym samym dalszemu osłabianiu, na przykład w sytuacji długotrwałego unieruchomienia. Po zabiegu mięśnie są lepiej ukrwione, poprawia się miejscowo metabolizm. Do tego rodzaju stymulacji stosuje się impulsy o kształcie prostokątnym. Prądy jakie można zastosować to prądy niskiej i średniej częstotliwości, m.in. prądy Kotza. Ważne jest dostosowanie długości impulsu i przerwy, tak, żeby mięsień miał możliwość pełnego skurczu i pełnego rozkurczu. Gdy czas przerwy będzie zbyt krótki, doprowadzi to do skurczu tężcowego. Zanim mięsień się rozluźni dochodzi do wzrostu napięcia. Kiedy mamy do czynienia z miogennym zanikiem tkanki mięśniowej, najczęściej stosuje się także impulsy prostokątne. Miogenne podłoże zaniku mięśnia to schorzenia przebiegające z uszkodzeniem tkanki mięśniowej. Najbardziej skomplikowana sytuacja występuje w przypadku zaników mięśni z przyczyn neurogennych. Tutaj upośledzone jest przewodnictwo nerwowe, całkowicie lub częściowo. W takiej sytuacji stosuje się impulsy trójkątne, czas impulsu i czas przerwy powinien być dobrany do stopnia dysfunkcji mięśnia. Kiedy pacjent ma uszkodzone nerwy obwodowe, to elektrostymulacja zastosowana szybko i we właściwy sposób ma największy wpływ na końcowy efekt leczenia. Głównie dlatego, że zanim dojdzie do zregenerowania nerwu, niczym nie pobudzany mięsień straciłby zdolność skurczu, dzięki elektrostymulacji tą zdolność można podtrzymać. Włókna mięśniowe zanikają bowiem zdecydowanie szybciej niż regenerują się nerwy. Ważne, by podczas terapii elektrostymulacją nie doszło do zbytniego przeciążenia mięśni. Zaobserwowanie słabnięcie skurczu w trakcie zabiegu informuje o zmęczeniu i nie jest to zjawisko pozytywne.
Wskazania do wykonywania elektrostymulacji.
Wskazania do terapii elektrostymulacją to przede wszystkim zaniki i osłabienie mięśni. Głównie po unieruchomieniu kończyn, ale także w sytuacjach długotrwałego ograniczenia aktywności ruchowej pacjenta, przy różnego rodzaju chorobach. Zabieg wykonuje się też u osób z porażeniami i niedowładami mięśni spowodowanymi urazami, infekcjami czy nowotworami. Warto też wspomnieć o wykorzystaniu omawianej metody w kosmetologii. Pobudzanie mięśni i poprawa ukrwienia podczas zabiegu mogą zmniejszyć problem z cellulitem.
Przeciwwskazania do stosowania elektrostymulacji.
Zabiegów nie wykonujemy u pacjentów z rozrusznikiem serca, czy padaczką. Zabroniona jest stymulacja okolic brzucha u kobiet w ciąży. Aktywna choroba nowotworowa to absolutne przeciwwskazanie do zabiegów z zakresu elektroterapii. Również w okolicach zakażeń bakteryjnych, czy przy uszkodzeniu skóry w miejscu zabiegowym zabieg nie może zostać wykonany. Szczególną ostrożność należy zachować u chorych z niewydolnością krążenia.
Nietypowe formy elektrostymulacji.
Interesującą formą elektrostymulacji jest FES (funkcjonalna elektrostymulacja mięśni). Wykorzystuje się tutaj miniaturowe stymulatory, które są zaopatrzeniem własnym pacjenta. Taki stymulator jest uruchamiany w sytuacji, kiedy dany mięsień wymaga skurczu. Na przykład przy porażeniu nerwu strzałkowego dochodzi do opadania stopy. Jednak stosując tą metodę, można zmniejszyć kłopot chorego. Stymulator umieszcza się w bucie pacjenta. Podczas chodu, w momencie oderwania stopy od podłoża obwód prądu zostaje zamknięty i stymulowany jest tym samym nerw strzałkowy. Efektem jest zgięcie grzbietowe stopy. Chory w czasie chodzenia nie ciągnie palcami po podłożu.
Problem osłabienia mięśni nie musi oczywiście dotyczyć tylko mięśni kończyn, zdarza się, że uszkodzone zostają na przykład mięśnie oddechowe. Wtedy też jest możliwość zastosowania elektrostymulacji. Są dwa sposoby. Pierwszy to działanie na nerw przeponowy z częstotliwością dostosowaną do rytmu oddychania pacjenta. Drugi sposób to działanie dwoma obwodami prądu na antagonistycznie pracujące grupy mięśni- wdechowe i wydechowe.
Dodatkowo za pomocą elektrostymulacji wspomagać można nie tylko mięśnie szkieletowe, ale także mięśnie gładkie. Ściany jelit, żołądka czy pęcherza wypełnia między innymi właśnie tkanka mięśniowa gładka i to ona w dużej mierze warunkuje prawidłową pracę tych narządów. W sytuacji gdy dojdzie do jej osłabienia, gorzej pracują narządy objęte schorzeniem. Mięśnie gładkie też możemy stymulować za pomogą prądowych zabiegów. Parametry trzeba ustalić jednak w taki sposób, aby pobudzając mięśnie gładkie nie pobudzać jednocześnie mięśni powłok brzusznych. Wykorzystuje się tutaj fakt, iż mięśnie gładkie nie ulegają akomodacji, czyli w przeciwieństwie do tkanki poprzecznie prążkowanej (mięśnie szkieletowe), nie przyzwyczajają się do impulsu prądowego.

Elektroterapia

Elektroterapia to dziedzina fizykoterapii wykorzystująca przepływ prądu jako bodźca leczniczego. Celem elektroterapii między innymi jest poprawa ukrwienia, zmniejszenie napięcia mięśni, przyspieszenie wchłaniania obrzęków i wysięków śródstawowych, złagodzenie bólu i poprawienie ukrwienia stymulowanej tkanki. Elektroterapia to leczenie objawów schorzeń m.in. układu ruchu i neurologicznych za pomocą różnego rodzaju prądów leczniczych.

Fizykoterapia

Fizykoterapia to jedna z form fizjoterapii i część medycyny fizykalnej, w której na organizm oddziałuje się rozmaitymi bodźcami fizycznymi, pobieranymi z natury (Słońce, borowina) lub wytwarzanymi specjalnymi urządzeniami (krioterapia, prądy różnego rodzaju).
Najczęściej stosowane działy fizykoterapii to:
Elektroterapia: Prąd stały, Galwanoterapia, Jontoforeza (Jonoforeza), Kąpiele elektryczno-wodne, Prądy małej częstotliwości, Impulsy trójkątne, Impulsy prostokątne, Prąd faradyczny, Prąd neofaradyczny, Przezskórna stymulacja nerwów – Tens, Prądy diadynamiczne DD, czyli prądy Bernarda, Prąd średniej częstotliwości, Prądy stereoinerferencyjne, Modulowane prądy średniej częstotliwości, Pola elektromagnetyczne wielkiej częstotliwości, Diatermia krótkofalową, Diatermia mikrofalową.
Magnetoterapia - oddziaływanie polem magnetycznym:
Magnetostymulacja.
Ultrasonoterapia – Ultradźwięki.
Laseroterapia.
Światłolecznictwo: Promieniowanie podczerwone, Promieniowanie nadfioletowe, Promieniowanie lampą Bioptron.
Hydroterapia – to różnego rodzaju zabiegi wodne.
Termoterapia - to różnego rodzaju oddziaływania temperaturą ciepłą lub zimną.

Fonoforeza

Fonoforeza to zabieg często stosowany w fizykoterapii, którego istotą jest wprowadzenie do tkanek leku za pomocą ultradźwięków. Dzięki temu efekty kuracji leczniczej są dużo lepsze w porównaniu z klasycznym podawaniem leków.
Na czym polega fonoforeza?
Fonoforeza jest zabiegiem wykorzystującym właściwości ultradźwięków. W tym przypadku substancją sprzęgającą jest żel przeciwbólowy lub żel przeciwzapalny, który łagodzi dolegliwości. W przypadku fonoforezy wykorzystywane są fale ciągłe lub impulsowe.
Fizjoterapeuta aplikuje na skórę odpowiedni preparat, a następnie wodzi po nim aparatem z głowicą emitującą fale ultradźwiękowe.
Czas trwania zabiegu jest zróżnicowany - od 1do 15 minut (w zależności od obszaru).
Wskazania do wykonywania fonoforezy.
Fonoforezę stosujemy w przypadku: zespołów bólowych kręgosłupa i stawów, nerwobólów, zespołu bolesnego barku, łokcia tenisisty, ostróg kości piętowej, zmian zwyrodnieniowych stawów (biodrowych, kolanowych), blizn. Fonoforeza to zabieg, którego istotą jest przede wszystkim łagodzenie dolegliwości bólowych oraz stanów zapalnych. Skuteczność kuracji jest wysoka - pod warunkiem poddania się całej serii zabiegów. Liczbę zabiegów zleca lekarz, dostosowując ją do indywidualnego stanu klinicznego pacjenta.
Przeciwwskazania do wykonywania fonoforezy.
Zaliczamy do nich m.in.: choroby nowotworowe, zaburzenia rytmu serca i choroby układu sercowo-naczyniowego, skazy krwotoczne, stany gorączkowe, ostre stany zapalne, ciążę, schorzenia nefrologiczne i urologiczne, zaawansowaną nerwicę wegetatywną, padaczkę.

Galwanizacja

i. Galwanizacja to jeden z zabiegów fizykoterapeutycznych wchodzący w skład elektrolecznictwa. Jest to zabieg nieinwazyjny, całkowicie bezpieczny i bezbolesny.
Na czym polega galwanizacja?
Istotą galwanizacji jest wykorzystanie prądu o stałym przepływie, który generowany jest przez 2 elektrody. Wybór elektrody czynnej zależy od efektu, jaki fizjoterapeuta chce uzyskać. Anoda (elektroda dodatnia) działa przeciwbólowo oraz uspokajająco. Katoda (elektroda ujemna) działa pobudzająco oraz poprawia ukrwienie tkanek.
Generowany i wysyłany do ciała prąd odpowiada za zwiększenie przepuszczalności błon komórkowych. Dzięki temu możliwa jest poprawa metabolizmu, a także zmniejszenie pobudliwości zakończeń nerwowych.
Zabieg trwa od 5 do 20 minut - w zależności od tego, jaka partia ciała poddawana jest galwanizacji.
Wskazania do galwanizacji.
Galwanizacja jest zabiegiem dość uniwersalnym o szerokim spektrum zastosowań. Szczególnie poleca się ją w przypadku osób cierpiących na: nerwobóle, utrudniony zrost kostny, wiotkie porażenia mięśni, zapalenie nerwów, zaburzenia krążenia obwodowego, choroby zwyrodnieniowe stawów kończyn i kręgosłupa.
Przeciwwskazania do wykonywania zabiegów z użyciem prądu stałego.

Galwanizacji nie mogą się poddawać m.in. osoby:
u których podejrzewa się ciążę, ze skazą krwotoczną, z niewydolnym układem krążenia, cierpiące na zapalenie żył, chorujące na nowotwory, zmagające się chorobami zapalnymi skóry, ze skłonnością do tworzenia zatorów i skrzepów.
Działanie galwanizacji.
Galwanizacja cieszy się ogromną popularnością. Wynika to przede wszystkim z efektów, jakich pacjenci mogą oczekiwać. Poprawa widoczna jest już po pierwszym seansie - zmniejszają się dolegliwości bólowe (z uwagi na zmniejszenie pobudliwości nerwów). Poddając się pełnej serii zabiegów (10-20 zabiegów w zależności od zaleceń lekarskich) wykonywanych codziennie lub co drugi dzień, można spodziewać się ustąpienia bólu.

Jonoforeza

Jonoforeza jest bezbolesną metodą fizykoterapii, którą wykorzystuje się nie tylko przy rehabilitacji. Zabieg jest świetną formą relaksu, szczególnie gdy doskwierają nam dolegliwości bólowe.
Na czym polega jonoforeza?
Istotą jonoforezy jest wprowadzenie substancji aktywnych (leczniczych) w głębokie warstwy skóry. Wszystko odbywa się przy udziale pola elektrycznego (prąd stały o natężeniu 0,5-3 mA). Kluczową rolę odgrywa to, by forma podawanego leku (może to być żel, maść, płyn) podlegała dysocjacji elektrolitycznej.
Zabieg rozpoczyna się od aplikacji leku na okolicę ciała, która ma być poddana jonoforezie. Następnie fizjoterapeuta przykłada elektrody z podkładem gazowym: czynną w miejscu podania leku, bierną po przeciwnej stronie. Po uruchomieniu urządzenia, prąd zaczyna przepływać przez poddawane zabiegowi obszary, przenosząc substancję leczniczą bezpośrednio wchłanianą przez tkanki. Wówczas pacjent zaczyna odczuwać lekkie mrowienie - jest to prawidłowa reakcja.
Zabieg trwa ok. 10-15 minut. Pozwala na szybkie oraz dogłębne wchłonięcie aktywnej substancji leczniczej, przyspieszając proces powrotu do zdrowia i pełnej sprawności.
Wskazania do wykonywania zabiegu jonoforezy.
Jest to zabieg dla osób: z zapaleniem stawów lub innymi zwyrodnieniami narządu ruchu, odczuwających wzmożone napięcia i przykurcze, cierpiących z powodu bólu głowy, mających obrzęki, wykazujących zaburzenia naczynioruchowe, borykających się z rwą kulszową.
Przeciwwskazania do jonoforezy.
Chociaż do zabiegu wykorzystywany jest prąd stały, jonoforeza jest zabiegiem całkowicie bezpiecznym i bezbolesnym. Oczywiście pod warunkiem, że pacjent nie wykazuje przeciwwskazań do jonoforezy. Terapii nie mogą poddać się osoby z chorobą nowotworową, ostrą niewydolnością serca czy zmianami w obrębie skóry.
Choć czasami może pojawić się rumień, opuchlizna czy świąd, zabieg nie ma żadnych efektów ubocznych.

Kinezyterapia

Kinezyterapia należy do jednej z metod fizjoterapii. Polega na leczeniu ruchem, jest określana jako gimnastyka lecznicza lub ćwiczenia usprawniające. W kinezyterapii najważniejszy jest ruch, traktowany jako środek leczniczy wpływający na cały organizm. Kinezyterapia skupia się na maksymalnym usunięciu niesprawności fizycznej oraz na przygotowaniu pacjenta do dalszej rehabilitacji, np. społecznej.
Charakterystyka kinezyterapii.
Kinezyterapia była nazywana także gimnastyką leczniczą. Jej początki sięgają prawie trzeciego tysiąclecia p.n.e. Początków kinezyterapii upatruje się także w starohinduskiej jod ze.
Kinezyterapia dzieli się na miejscową i ogólną. Kinezyterapia miejscowa polega na bezpośrednim oddziaływaniu na chory narząd. Pacjent może zastosować różne rodzaje ćwiczeń, które dobierane są ze względu na funkcjonowanie chorego oraz cele, jakie zamierza osiągnąć: ćwiczenia bierne, ćwiczenia czynno-bierne, ćwiczenia czynne, ćwiczenia z oporem, ćwiczenia prowadzone, ćwiczenia oddechowe lub relaksujące, pionizację i naukę chodzenia, redresje, ćwiczenia samowspomagające.
Kinezyterapia ogólna to ćwiczenia tych części ciała, które nie są objęte chorobą. Do tej grupy zaliczane są ćwiczenia ogólnokondycyjne, gimnastyka poranna, ćwiczenia w wodzie, a także sport osób niepełnosprawnych.
Podczas wykonywania ćwiczeń niezwykle ważne jest, by pacjent świadomie rozluźniał mięśnie, w celu zmniejszenia ogólnego napięcia. Ponadto wszelkie ćwiczenia powinny być spójne z naturalną anatomią człowieka, dlatego też ruchy w obrębie stawów w trakcie ćwiczeń muszą być zgodne z ich osią fizjologiczną. Kinezyterapia może wywołać u chorego lekkie dolegliwości bólowe, które jednak muszą ustąpić do 2 godzin po zabiegu.
Zastosowanie terapii ruchem.
Kinezyterapię stosuje się głównie u pacjentów, u których występują: schorzenia i dysfunkcje narządu ruchu, bóle kręgosłupa, niektóre choroby układu oddechowego, choroby reumatoidalne oraz u pacjentów: po udarze mózgu, po zawale serca, po zabiegach operacyjnych jamy brzusznej, przed porodem.
Wpływ kinezyterapii na organizm.
Większość pacjentów bardzo dobrze reaguje na kinezyterapię. Dzięki tej formie fizjoterapii zwiększają siłę mięśniową, poprawiają zakres ruchu oraz czucie głębokie. Ponadto zabiegi kinezyterapii znacznie łagodzą dolegliwości bólowe, poprawiają elastyczność oraz napięcie tkanek miękkich, zmniejszają podwyższone napięcie mięśni i podwyższają poziom endorfin. Poza tym leczenie ruchem poprawia wydolność krążeniowo-oddechową, a także nasila procesy przemiany materii. Kinezyterapia znacznie przyspiesza powrót do zdrowia osób, które doznały różnorodnych urazów. Ta forma leczenia znacznie obniża ryzyko wystąpienia tzw. zespołów bólowych kręgosłupa, a ponadto przywraca utraconą sprawność ruchową.
Dzięki ćwiczeniom usprawniającym pacjent może uniknąć powikłań układów kostnego i oddechowego, które są częstym efektem długiego unieruchomienia.
Na czym polega kinezyterapia?
Kinezyterapia jest formą leczenia za pomocą ruchu. Metoda posiada szerokie spektrum zastosowań - także w działaniach profilaktycznych. Bardzo często podejmowana jest przy dysfunkcjach układu ruchu: bólach kręgosłupa, wadach postawy, chorobach reumatoidalnych.
Ponadto kinezyterapię stosuje się u osób po zawale serca czy udarze mózgu.
W ramach leczenia ruchem, można wyróżnić m.in.:

  1. ćwiczenia bierne,
  2. ćwiczenia czynno-bierne,
  3. ćwiczenia czynne wolne,
  4. ćwiczenia czynne z oporem,
  5. ćwiczenia izometryczne,
  6. ćwiczenia ogólnousprawniające,
  7. ćwiczenia bierne redresyjne.

Plan terapii dostosowywany jest indywidualnie, w zależności od potrzeb i schorzeń pacjenta. Należy przy tym uwzględnić wszelkie przeciwwskazania.
Część ćwiczeń wykonywanych jest bezpośrednio przez fizjoterapeutę, a część - samodzielnie przez osobę skierowaną do kinezyterapii.
Odpowiednio przygotowany zestaw ćwiczeń wykonywanych systematycznie pozwala na: przywrócenie ruchów kręgosłupa i kończyn - bez dolegliwości bólowych, poprawę wydolności organizmu, zwiększenie wytrzymałości mięśni, kontrolowany spadek masy ciała.
By spotęgować rezultaty terapeutyczne kinezyterapii, bardzo często łączy się ją z innymi formami fizjoterapii.

Laseroterapia

Lasery używane w fizykoterapii są to lasery niskoenergetyczne zwane biostymulacyjnymi. Wykorzystują one promieniowanie światła z zakresu widzialnego i podczerwieni. Laseroterapia jest to zabieg bezpieczny, nie dający efektów ubocznych, szybki i efektywny. Działanie lasera wykorzystywane jest na szeroką skalę w rehabilitacji. Jego atutami jest całkowita nieinwazyjność i szerokie zastosowanie.
Na czym polega laseroterapia?
Zabiegi z wykorzystaniem lasera przynoszą wiele korzyści zdrowotnych, dlatego cieszą się ogromną popularnością. Wykonywane regularnie dają szybkie efekty lecznicze: działają przeciwbólowo, działają przeciwzapalnie, przyspieszają gojenie ran, sprzyjają regeneracji tkanek, poprawiają ukrwienie i odżywienie tkanek.
Wskazania do wykonywania zabiegu laseroterapii:
choroby reumatyczne, zwyrodnienia kręgosłupa, zapalenia i urazy stawów, stany po złamaniach, zespół bolącego karku, zespół cieśni nadgarstka, łokieć tenisisty, kręcz szyi, dysfunkcje narządów ruchu, stłuczenia, krwiaki, nerwobóle, przeciążenia mięśni.
Przeciwwskazania do laseroterapii.
Bezwzględnymi przeciwwskazaniami są m.in. choroby nowotworowe, epilepsja, ostra choroba wieńcowa. Z laseroterapii muszą też zrezygnować kobiety w ciąży.

Magnetoterapia

Magnetoterapia – to zabieg z wykorzystaniem pola magnetycznego do terapii wielu chorób oraz do rehabilitacji. Na skutek jego oddziaływania na organizm zmienia się przemiana materii, wzrasta krążenie obwodowe, co prowadzi do poprawy stanu zdrowia. Zabiegi z jego użyciem są całkowicie bezpieczne, pacjenci nie odczuwają żadnego dyskomfortu.
Na czym polega magnetoterapia?
Zabiegi wykorzystujące pole magnetyczne mają szeroki zakres zastosowań. Zabiegi pozwalają na: zmniejszenie dolegliwości bólowych (działanie przeciwbólowe jest wynikiem sprawniejszego krążenia, bo substancje przeciwbólowe wytwarzane przez organizm szybciej docierają do źródła bólu), zmniejszenie napięcia mięśniowego, przyspieszenie zrastania kości i zapobieganie utracie masy kostnej, likwidację obrzęków, zwiększenie odporności, szybszą regenerację organizmu.
Wskazania do wykonywania zabiegów z użyciem pola magnetycznego.
W rehabilitacji szczególnie polecane są w przypadku: chorób zwyrodnieniowych kręgosłupa i stawów, stanów po złamaniach, zwichnięciach, uszkodzeniach wiązadeł i ścięgien, stłuczeniach, stanów zapalnych stawów, osteoporozy. Ponadto magnetoterapii mogą poddać się osoby z chorobami układu krążenia, zaburzeniami rytmu serca, chorobami płuc i górnych dróg oddechowych, w stanach po udarze mózgu.
Przeciwwskazania do wykonywania magnetoterapii.
Chociaż terapia z wykorzystaniem pola magnetycznego jest bezpieczna, nie może być przeprowadzana u każdego pacjenta. Magnetoterapia nie jest wskazana dla: kobiet w ciąży, osób z rozrusznikiem serca i metalowymi implantami (śrubami, drutami itp.), pacjentów z chorobą wieńcową i zagrożeniem zawałem, pacjentów cierpiących na poważne schorzenia naczyniowe, pacjentów z rozrusznikiem serca.

Metoda McKenziego

Metoda pochodząca z Nowej Zelandii, stworzona przede wszystkim po to, aby szybko i efektywnie zwalczać dolegliwości bólowe kręgosłupa. Jest to koncepcja oparta o biomechaniczny model pracy kręgosłupa wsparta bardzo szczegółową diagnostyką pozwalającą bardzo dokładnie określić przyczynę dolegliwości oraz zaplanować terapię idealnie dopasowaną do danego pacjenta. Sama terapia zaczyna się w gabinecie, natomiast jest również kontynuowana przez pacjenta w warunkach domowych. Terapia ta jest kompleksowym podejściem do problemu kręgosłupa zarówno pod względem diagnostyki funkcjonalnej, terapii przyczynowej jak i dalszej autoterapii oraz profilaktyki nawrotów dolegliwości. Pozwala również na różnicowanie dolegliwości kończyn górnych i dolnych z kręgosłupem (np. dolegliwości barku, łokcia czy np. cieśni kanału nadgarstka). Terapię rozpoczynamy od dokładnego wywiadu, badania funkcjonalnego, oceny czucia, siły mięśniowej czy odruchów. Następnie obserwujemy zachowanie dolegliwości poprzez zastosowanie wybranych procedur terapeutycznych określając najbardziej optymalną dla danego pacjenta. Mogą to być zarówno mobilizacje poprzez ruch własny, jak i z udziałem terapeuty. Metoda ta stosowana jest i ceniona w wielu krajach na całym świecie.

Metoda B. Mulligana, terapia manualna.

Metoda Briana Mulligana jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych metod terapeutycznych na świecie. Cechuje ją duża efektywność, bez bólowa praca oraz przede wszystkim bardzo duże bezpieczeństwo. Jest to metoda opierająca się głównie na mobilizacjach stawów zarówno statycznych jak i połączonych z ruchem. Dzięki temu w ciągu jednej sesji można uzyskać poprawę funkcji stawów, redukcję dolegliwości bólowych a każdy pacjent uzyska dokładną informację jak dalej we własnym zakresie kontynuować autoterapię.
Przy nieprawidłowym ustawieniu powierzchni stawowych dochodzi do ich nadmiernego zużycia lub przeciążenia struktur okołostawowych. Nasze ciało informuje nas o takich sytuacjach poprzez ból, dyskomfort czy pojawiający się stan zapalny. Poprawa funkcji stawu staje się leczeniem przyczyny przeciążeń a nie tylko objawów (jak typowe leczenie farmakologiczne).

Metoda Vojty.

Metoda Vojty opiera się na odkryciu prof. Vaclava Vojty. Badając dzieci z różnymi problemami neurologicznymi odkrył, że poprzez stymulacje pewnych obszarów na ciele uzyskiwał podobną reakcję u różnych dzieci. W dalszych badaniach odkryto tzw. strefy odruchowej lokomocji. Są to obszary na ciele, których stymulacja pozwala uzyskać odpowiedź z układu nerwowego w postaci napięcia mięśni. Co ciekawe reakcje są identyczne z tymi, które przeprowadzają noworodka przez całą ontogenezę czyli okres od urodzenia do momentu prawidłowego chodu.
U pacjentów ze schorzeniami układu nerwowego, po udarach, urazach czaszkowo-mózgowych czy w chorobach neurodegeneracyjnych za pośrednictwem stref odruchowej lokomocji można pobudzić uszkodzone obszary centralnego układu nerwowego oraz uzyskać odpowiednią reakcję układu nerwowo-mięśniowego. Podczas stymulacji metodą Vojty układ nerwowy pacjenta może „przypomnieć sobie” prawidłowe wzorce, dzięki czemu możliwe jest uzyskanie poprawy jakości ruchu co bezpośrednio przełoży się na funkcję.
Metoda ta jest przydatna szczególnie u pacjentów z problemami neurologicznymi, ale też po urazach ortopedycznych, uszkodzeniach nerwów obwodowych (w tym urazy splotów) czy zaburzeniach prawidłowych wzorców postawy.

Prądy diadynamiczne (DD)

Prądy diadynamiczne (DD) czyli Bernarda to jeden z zabiegów fizykoterapeutycznych, pozwalający na szybszy powrót do pełnej sprawności. Jest całkowicie bezbolesny, przynosząc wyraźną ulgę i poprawę zdrowia.
Na czym polega terapia prądami DD?
W terapii wykorzystywane są prądy diadynamiczne (prądy Bernarda), które maja następujące działanie:

  • DF, CP - działanie przeciwbólowe i przekrwienne, zmniejsza napięcie mięśniowe,
  • LP - działa przeciwbólowo i obniża napięcie mięśniowe,
  • MF - działa przekrwiennie i odżywczo na tkanki, ale powoduje wzrost napięcia mięśniowego,
  • RS, MM - wykazuje działanie przekrwienne i działa odżywczo na tkanki, odpowiada za powstawanie skurczu mięśni w zaniku prostym.

Są to prądy o małej częstotliwości (50 Hz i 100 Hz), które stanowią efekt działania prądu galwanicznego i nałożonego na niego prądu impulsywnego.
Podczas terapii ważne jest, by natężenie prądu stałego nie przekraczało 3 mA. Z kolei przy ustaleniach natężenia prądu zmiennego uwzględniane są odczucia pacjenta. Dlatego terapia prądami DD jest całkowicie bezbolesna i nie powoduje żadnego dyskomfortu.
Zabieg trwa 6-8 minut.
Wskazania do wykonywania zabiegów z użyciem prądów DD:
Stosowanie prądów diadynamicznych jest polecane w łagodzeniu objawów wielu dolegliwości. Wskazaniem do terapii są m.in.: nerwobóle, mięśniobóle, choroba zwyrodnieniowa stawów, dyskopatia, zwyrodnienie kręgosłupa, rwa kulszowa, migreny.
Przeciwwskazania do wykonywania zabiegów z użyciem prądów DD:
Jednocześnie warto pamiętać o kilku przeciwwskazaniach. Wszczepiony rozrusznik serca, ciąża, choroby nowotworowe, stany zapalne skóry, gorączka czy zaburzenia czucia - to czynniki, które zmuszają do rezygnacji z terapii.

Prądy interferencyjne

Prądy interferencyjne z uwagi na swoje terapeutyczne działanie, wykorzystywane są na szeroką skalę w fizjoterapii. Pomagają wrócić do pełnej sprawności oraz przyczyniają się do zmniejszenia dolegliwości bólowych.
Czym są prądy interferencyjne?
Prądy interferencyjne to prądy impulsowe o średniej częstotliwości, modelowane w amplitudzie z małą częstotliwością. Są efektem nałożenia się dwóch lub więcej fal, dzięki czemu dochodzi do wzmocnienia fali wypadkowej. Ich częstotliwość zmienia się rytmicznie, działając na skurcze mięśni.
Zabieg z wykorzystaniem prądów interferencyjnych przeprowadza się z wykorzystaniem dwóch obwodów elektrycznych (niezależnych) oraz 4 elektrod płytkowych i próżniowych. Elektrody układane są na ciele pacjenta, z uwzględnieniem przebiegu obydwu obwodów. Wartość natężenia dobierana jest tak, aby pacjent nie odczuwał dyskomfortu (a czuł jedynie przyjemne wibracje).
Zabieg trwa 10-20 minut.
Wskazania do zabiegów, wykorzystujących prądy interferencyjne cieszą się popularnością. Jest to wynikiem efektów, jakich doświadczają pacjenci. Prądy interferencyjne: działają przeciwbólowo, odpowiadają za przekrwienie tkanek, usprawniają przepływ chłonki, przyspieszają przemianę materii, wywołują skurcze mięśni, zmniejszają napięcie mięśniowe i usprawniają krążenie obwodowe.
Wskazania do zabiegów z użyciem prądów interferencyjnych.
Prądy interferencyjne są szczególnie polecane w przypadku osób zmagających się z: nerwobólami, mięśniobólami, zaparciami, zaburzeniami krążenia obwodowego, bólem pourazowym układu ruchu, zwyrodnieniem narządów ruchu, nietrzymaniem moczu.
Przeciwwskazania do zabiegów z użyciem prądów interferencyjnych.
Prądów interferencyjnych nie wolno stosować w okolicy serca oraz w okolicy klatki piersiowej i kończyn górnych u osób z wszczepionym rozrusznikiem serca.

Prądy Träberta

Prądy Träberta wykorzystywane są w zabiegach fizykoterapii. Pozwalają na łagodzenie dolegliwości bólowych oraz umożliwiają odzyskanie sprawności aparatu ruchu.
Czym są prądy Träberta?
Prądy Träberta to prądy jednokierunkowe (jednobiegunowe), których częstotliwość wynosi przeciętnie 143 Hz. Ich cechą charakterystyczną jest silne działanie na wybrane struktury układu nerwowego. Poprzez wywołanie drżenia mięśni, możliwe jest zmniejszenie ich napięcia i osiągnięcie efektu przeciwbólowego. Ponadto prądy poprawiają ukrwienie i odżywienie tkanek.
Czas trwania zabiegu z wykorzystaniem prądów Träberta wynosi średnio 10-20 minut. Wszystko zależy od tego, jaki obszar ciała jest poddawany terapii.
Wskazania do wykonywania zabiegów prądami Träberta.
Zakres działania prądów Träberta jest dość szeroki. Terapia z ich wykorzystaniem polecana jest przede wszystkim przy: chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa, reumatoidalnym zapaleniu stawów, mięśniobólach, stanach pourazowych, zaburzeniu krążenia obwodowego, stanach zwiększonego napięcia mięśniowego.
Chociaż w terapii wykorzystywany jest prąd elektryczny, zabieg jest całkowicie bezpieczny. Przede wszystkim z uwagi na fakt wykorzystania niskiego natężenia. Warto jednak mieć świadomość, że na bezpieczeństwo terapii wpływa brak jakichkolwiek przeciwwskazań.
Przeciwwskazania do wykonywania zabiegów prądami Träberta:
gorączka, nowotwory, ciąża, zaburzenia czucia, wszczepione metale, wszczepiony rozrusznik serca.
Zbagatelizowanie tych zakazów może zwiększać ryzyko powikłań podczas terapii.

Lampa sollux

Lampa sollux jest stosowana w fizykoterapii jako zabieg światłoleczniczy, wykorzystujący i emitujący głównie promienie podczerwone. Posiada ona właściwości zdrowotne i biostymulacyjne, dzięki czemu znajduje szerokie zastosowanie, głównie w leczeniu bólów mięśniowych, stanów zapalnych, zmian skórnych, kontuzji a także w przypadkach lekkiego zaburzenia krążenia.
Na czym polega zabieg z wykorzystaniem lampy sollux? 
Lampa sollux jest urządzeniem, które wykorzystuje się głównie w fizjoterapii jako zabieg fizykoterapeutyczny (światłoleczniczy). Lampa emituje promienie podczerwone, ale wykorzystuje także dodatkowe filtry, w które jest wyposażona. Filtry (niebieski i czerwony) mają za zadanie zmienić widmo promieniowania, mając tym samym wpływ zdolność penetracji promieni w głąb skóry bądź tkanki podskórnej.
Lampa sollux z nałożonym filtrem niebieskim przepuszcza promienie niebieskie oraz osłabia promienie podczerwone (cieplne). Zmniejsza głębokość penetracji promieni podczerwonych i ich właściwości cieplne, wywołując głównie działanie przeciwbólowe i uspokajające. Filtr czerwony przepuszcza promienie czerwone widzialne i podczerwone. Znajduje zastosowanie w przypadkach związanych ze stanem zapalnym, przyczyniając się do poprawy ukrwienia tętniczego. Sollux z racji dobrych efektów leczniczych jest coraz częściej stosowany również w domach jako pomoc doraźna w momencie wystąpienia jakichkolwiek dolegliwości o różnym podłożu.
Wskazania do stosowania lampy sollux (filtr czerwony).
Głównymi wskazaniami do stosowania lampy sollux w przypadku filtra czerwonego są: stany wysiękowe, uszkodzenia skóry, trudno gojące się rany, trądzik pospolity, czyraki, odleżyny, zapalenie zatok czołowych, szczękowych, nosowych, porażenie nerwu twarzowego, blizny, stany po operacjach/zabiegach chirurgicznych, zapalenie przymacic, oparzenia fotochemiczne.
Wskazania do stosowania lampy sollux (filtr niebieski).
Wskazaniami do stosowania lampy sollux w przypadku filtra niebieskiego są: łagodzenie podrażnień, skóra sucha i wrażliwa, złuszczanie naskórka, odmrożenia, rozszerzone naczynia krwionośne, nerwoból nerwu trójdzielnego, nerwoból nerwów potylicznych, nerwoból nerwów potylicznych, rwa kulszowa, świerzb, łuszczyca, miesiączka (po ustąpieniu krwawienia), rozszerzone naczynka, choroba Raynauda.
Przeciwwskazania do stosowania lampy sollux.
Do głównych przeciwwskazań w przypadku stosowania lampy sollux zaliczamy: stany gorączkowe, czynną gruźlicę płuc, niewydolność krążenia, predyspozycje do występowania krwawień, ogólne stany wyniszczenia organizmu, ostre stany zapalne zarówno skóry, jak i tkanek miękkich, zmiany troficzne, miażdżycę tętnic, obrzęki, zaburzenia czucia, nowotwory,
nadciśnienie tętnicze, ciążę, stany po zawale serca, choroby nerek, jaskra, żylaki.

Światłolecznicztwo

Zastosowanie terapii światłem w medycynie ma długą historię. Pierwszym źródłem światła wykorzystanym w fotomedycynie było naturalne światło słoneczne. Już w starożytnym Egipcie światło słoneczne wykorzystywano do kuracji medycznych. W późniejszych czasach Hipokrates opisał wykorzystywanie światła słonecznego do leczenia różnych schorzeń. Mimo, że terapia światłem nie miała w tamtych czasach wyjaśnienia naukowego, jej moc uzdrawiania była oczywista i lekarze rzymscy oraz arabscy wprowadzili światłoterapię do ogólnego stosowania w medycynie.
Obecnie wiadomo jest, że organizm ludzki przetwarza światło w energię elektrochemiczną, która uruchamia łańcuch reakcji biochemicznych wewnątrz komórek, stymulując przemianę materii i wzmacniając odporność całego ludzkiego organizmu.
Duński lekarz Niels Ryberg Finsen odkrył nowoczesną terapię światłem przed około 100 laty. W 1903 roku otrzymał on Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny za swoje osiągnięcia w dziedzinie terapii światłem. Finsen skonstruował pierwsze urządzenie do wytwarzania sztucznie zsyntezowanego światła podobnego do słonecznego i osiągnął znakomite wyniki w leczeniu pacjentów cierpiących na szczególny rodzaj gruźlicy skóry. Wykorzystanie technicznie zsyntezowanych promieni słonecznych ma wyraźne zalety: na przykład, parametry natężenia emitowanego światła oraz jego widmo mogą być regulowane, a zatem również odtwarzane.

Stymulacja TENS

Stymulacja TENS stanowi nieinwazyjny sposób na uśmierzenie dolegliwości bólowych. Jest korzystniejszą alternatywą wobec farmakologicznych środków przeciwbólowych. Krótkotrwały ból jest sygnałem ostrzegawczym, że w organizmie dzieje się coś złego. Przewlekły, towarzyszący wielu chorobom już zdiagnozowanym i w trakcie leczenia, jest dużym obciążeniem dla pacjenta i przyczyną jego cierpienia.
Nazwa TENS w tłumaczeniu z języka angielskiego oznacza: przezskórna elektryczna stymulacja nerwów. Jest to zabieg niewywołujący żadnych skutków ubocznych. Pacjenci mogą odczuwać tylko lekkie mrowienie, niepowodujące jednak dyskomfortu.
Wskazania do zastosowania terapii prądami Tens.
Istnieje wiele wskazań do przeprowadzenia zabiegów wykorzystujących dobroczynne działanie prądów TENS. Wśród nich wymienić można m.in.: ból kręgosłupa, ból przy kręczu szyi, ból po złamaniach, ból po operacjach chirurgicznych, ból po amputacjach (bóle fantomowe), ból mięśni stawów, ból w chorobie reumatycznej, ból przy cieśni nadgarstka, ból w zespole „łokcia tenisisty", bóle naczyniowe, nerwobóle.
Korzyści wynikające z terapii prądami Tens to: rezygnacja z leków przeciwbólowych lub ograniczenie ich przyjmowania, skrócenie czasu rekonwalescencji po urazach i operacjach, niwelowanie bólu to lepsze samopoczucie w trakcie leczenia schorzeń i urazów.
Przeciwwskazania do zastosowania terapii prądami Tens:
ciąża i menstruacja, nowotwory, silną arytmię serca, rozrusznikiem serca, padaczka, ropne zmiany skórne, ostre zapalenie w miejscu stosowania zabiegu.

Terapia mięśniowo-powięziowa

Jest to nowoczesna metoda pracy z ciałem polegająca na integrowaniu poszczególnych obszarów ciała. Oznacza to, że terapeuta poprzez pracę manualną może zbalansować ciało tak, aby nabyte napięcie oraz wzorzec postawy skorygować i jak najbardziej zbliżyć je do ideału.
Praca na powięzi jest bardzo specyficzną formą terapii tkanek miękkich. Z wyglądu przypomina masaż, w praktyce jednak jest dużo bardziej precyzyjnym narzędziem. Powięź otacza wszystkie nasze obszary ciała, przypomina szklistą pajęczynę która między innymi warunkuje kształt naszego ciała. Poprzez różne urazy, wypadki, spędzanie czasu w jednakowych pozycjach struktura tej sieci może się zmienić, zaadoptować do tego co pacjent robi na co dzień. Z tego powodu często zatracamy możliwość wykonania pewnych ruchów np. w okolicy miednicy czy obręczy barkowej (długie siedzenie w pozycji zgięcia stawu biodrowego może ograniczać wyprost). Nasze ciało uczy się korzystać z nowych, kompensacyjnych wzorców który wystarczają do normalnego funkcjonowania, ale mogą również powodować dalsze przeciążanie poszczególnych struktur w ciele. Tym samym często przyczyna dolegliwości bólowych jest w zupełnie innym miejscu niż ból. Dlatego tak ważne jest holistyczne i kompleksowe patrzenie na ciało pacjenta, oraz praca nie w miejscu bólu, a na tkankach które przyczyniają się do powstawania danej dolegliwości.
Terapeuta pracuje z pacjentem w sesjach, w czasie których zajmuje się różnymi obszarami ciała „zdejmując” poszczególne kompensacje, nadając nowe możliwości ciału pacjenta. Oprócz samej pracy manualnej stosowane są techniki reedukacyjne mające na celu dostarczenie informacji do ośrodkowego układu nerwowego o nowych możliwościach ciała tak, aby od pierwszych godzin po zabiegu pacjent mógł zacząć wykorzystywać swoje ciało w nowy, bardziej efektywny i naturalny sposób.

Ultradźwięki

Ultradźwięki są to drgania mechaniczne o wysokiej częstotliwości: 800-24000 kHz, które powodują mikromasaż, najskuteczniej oddziałujący na układ nerwowy, nieco mniej na mięśnie.
Na czym polega zabieg ultradźwięków?
Działają przeciwbólowo, rozluźniają mięśnie i ścięgna, przyspieszają zrastanie kości po urazach i skracają czas gojenia się tkanek. Zabieg trwa 6-8 minut. Jest całkowicie bezpieczny i bezbolesny. Pacjent odczuwa lekkie ciepło. Ultradźwięki wpływają na: zmniejszenie bólu, zmniejszenie obrzęków, rozluźnienie przykurczów, rozszerzenie naczyń krwionośnych, lepsze odżywienie tkanek.
Wskazania do wykonywania ultradźwięków.
Zabiegi ultradźwiękami stosowane są w medycynie estetycznej i fizykoterapii. Wśród wskazań do zabiegów można wymienić: zwyrodnienia kręgosłupa, zwyrodnienia stawów, rwę kulszową, nerwobóle, bóle kręgosłupa i stawów kończyn, bóle mięśni, skręcenia stawów, przykurcze, zespół Sudecka (stopniowe zanikanie mięśni i kości), zespół bolesnego łokcia i barku, choroba Raynauda (napadowy skurcz tętnic, głównie palców).
Przeciwwskazania do wykonywania ultradźwięków.
Jednocześnie należy mieć świadomość, że terapia ultradźwiękami nie jest wskazana w przypadku ciąży i chorób nowotworowych. Muszą z niej zrezygnować także osoby z wszczepionym rozrusznikiem serca lub posiadające metalowe implanty.